Søk

Bente Teigen Gundersen

Text & Translation

Kategori

Omsetting

Los detectives y el arte

IMG_0551.JPG

«Los investigadores del arte» es una colección de novela para niños a partir de los 10 años. Bjørn Sortland es un escritor noruego, muy reconocido por su forma de combinar la novela de suspense con la divulgación de la historia del arte y el género de la la literatura de viajes. Las novelas incluyen las maravillosas ilustraciones de Trond Bredesen.

Intriga en Londres: David y su familia están de vacaciones en Londres. La estancia resulta muy agradable hasta que, una vez más, se ven envueltos en una siniestra trama. En esta ocasión, la familia al completo pondrá todo su empeño para impedir que un desnudo de Matisse y otro de Picasso sean robados del Tate Modern.

Intriga en Sídney: David y su familia reciben amenazas de muerte y resuelven huir al lugar más alejado posible. Por eso viajan a Sídney, en Australia. Sin embargo, su decisión resulta ser muy poco acertada. Allí, donde menos lo esperaban, les aguarda una trampa mortal.

Intriga en Londres e Intriga en Sídney (Edelvives 2016) están disponibles en las librerías a partir de mayo 2016. Los dos títulos están traducidos del noruego por una servidora en colaboración con Mónica Sainz Serrano.

Todos los libros de la colección

Advertisements

Stemmer frå sør

monark

I had such a wonderful time translating these two wonderful and suggestive plays into Norwegian.

Jo Nesbø’s Blood on Snow, read by Patti Smith

¿Cómo carraspear y reírse en español?

Huella_freedigitalphotos.net

En las novelas negras noruegas hay un incesante carraspeó de los personajes. Además los superdetectives como Harry Hole y Hanne Wilhelmsen tragan muchísima saliva. ¿Se carraspea tanto en español? ¿Los detectives hispanoparlantes como por ejemplo Pepe Carvalho también carraspean y tragan tanta saliva?

Y esa manía que tienen de asentir/negar con la cabeza (nikke/riste på hodet). En el proceso de la traducción me resulta muy complicado trasladar al español los numerosos gestos y sonidos que emiten los seres humanos noruegos.

Por ejemplo resulta que en noruego hay tantas formas de reírse.

Me gustaría hacer una investigación informal de las formas de reírse/sonreír en español.

Formas de reírse/sonreír en noruego:
le, klukkle, fline, flire, fnise, gapskratte, glise, glispe, hånflire, knise, knisle, skoggerle, skogre, skratte, slå latterdøren opp, hikste…

También nos reímos imitando sonidos animales (el vocabulario onomatopéyico en noruego es en general muy extenso): hukre, klukke, knegge, kurre, vrinske…

En español se me ocurre: reírse (a carcajadas), sonreír, desternillarse, descuajaringarse, troncharse, mearse…
¿Más?

Fløymande samtidsdrama

Eg er med som omsettar i prosjektet Contemporary Theatre Speaking (CTS). CTS er eit utveksllingsprosjekt kor norsk og spansk samtidsdramatikk møter kvarandre. Skodespela «Mery Monark» (Ana Fernández Valbuena) og «Sjelen min et annet sted» (José Manuel Mora) vart framsynte på Dramatikkens hus i mars. I mai kjem skal Jon Fosse og Marit Tusvik på scena i Madrid.

Les omtale av skodespela: «Eg har ei elv inni meg, ho fløymer over».
Stemmer fra sør
Intervju med Jon Fosse i El Pais

Skyggedød på spansk

Lo que esconden las nubes oscuras, Anne Holt (Editorial Roca, 2013)
Lo que esconden las nubes oscuras, Anne Holt (Editorial Roca, 2013)

Anne Holt sin siste roman Skyggedød er no ute i spansk språkdrakt. Romanen har fått tittelen Lo que esconden las nubes oscuras på spansk og er utgjeven på forlaget Roca i Barcelona.

Skyggedød er det femte og siste frittståande bind i serien om Inger Johanne Vik og Yngvar Stubø.  Serien er omsett til 25 språk, og selt i fleire millionar eksemplarar over heile verda.

Bente Teigen Gundersen og Mariano González Campos har omsett romanen til spansk.

Om Skyggedød
Kjøp boka på spansk
Også tilgjengeleg som e-bok

Heilt i stampe

Språkvitskapen utviklar seg i ein rasande fart om tida, og dette gjeld blant anna maskinoversetting. Eg sporer ei viss redsle for yrkesframtida til omsettarane når eg les bloggar og innlegg på diverse nettstader. I dag kan jo kven som helst vere omsettar med litt skuletysk i bakhovudet, ein liten laptop på fanget og eit trådlaust nettverk; for me har jo revolusjonære Google Translator, no også som applikasjon til iPhone, iPad og iPod Touch! The Future is Now.

Det er så mangt ein kan bruke fritida si på. Nokon joggar, andre drikk øl. Andre igjen pussar opp heimen, ser på ski-VM eller reiser på hytta. Språkleik er muligens undervurdert som fritidssyssel, men du verda så kjekt det er!

På eit horehus (bordell, sauna, whiskybar, club -kjært barn har mange namn, særleg på spansk) like ved sida av stamrestauranten vår i middelhavsbyen kor svigerfar har sommarhus fryda eg meg over dette skiltet på spansk, mens eg kosa meg med ein herleg lunsj med frityrsteikt akkar, kvitløksmarinerte kongereker, blekksprut med paprikasaus og eit iskaldt glas kvitvin:

Llamar al timbre (ring på dørklokka). Greit nok det! Men bordellet hadde òg ei engelsktalande målgruppe såg det ut til, og hadde difor omsett skiltet til engelsk: To call stamp (sic!) No veit eg ikkje om eg kan halde Google Translator ansvarleg for denne merkverdige språkkombinasjonen. Det kan òg vere ein språkmektig medarbeidar som står bak omsettinga. Kanskje har han eller ho brukt ei god gamal ordbok for alt eg veit.

Eg bestemte meg for å forske litt på Google Translator. Tenesta har betra seg enormt berre det siste året, og dei jobbar iherdig med å utvikle konseptet. Som omsettar trur eg faktisk dette kan bli eit nyttig verktøy for meg etterkvart. Men eg trur nok det vil vere bruk for oss rare filologar også i framtida. Prøv å omsette «Askeladden som kappåt med trollet» til eit språk du kan. Då skjønar du kva eg meiner, og får ein god lått på kjøpet.

Klin med meg, klin med meg lenge

Viss ord var rett og slett berre ord hadde dette med omsetting vore såre enkelt. Men ord er jo ikkje berre ord. Ord er aldri heilt nøytrale. Kvart einaste ord me brukar er farga av både det eine og det andre: ideologi, kultur, kjønn og heile pakken. Korleis er det i det heile teke mogeleg å omsette frå eit språk til eit anna? Ta musikk for eksempel. Eg er glad i flamenco, tango og boleros. Både musikken og teksten er ofte til å få gåsehud av. I alle fall på spansk. Dei lidenskapelege tekstane i flamenco, tango eller boleros blir ikkje alltid så vellukka på norsk -ikkje ein gong på nynorsk.

Første gong eg oppdaga dette var eg var saman med ei gruppe nordmenn på flamenco-session på La Soleá. Det sat ei ferm dame på ein stol med eit smertefullt uttrykk i andletet. Ho song. To musikarar flankerte dama, slo heftig på gitarstrengane og rynka panna i endelaus liding. Han eine nordmannen som var med oss var heilt fasinert.

– Kva er det dei syng om som er så vondt?

Det var første gong eg kom til å tenke over korleis flamencotekstar kan høyrast lett banale ut på norsk. Dama song tårevått med stor innleving og patos om ei hårklemme og ein kam ein forlaten mann fann i senga si etter elskerinna som reiste sin veg. Jau då, det kan vel vera tragisk nok det.

I den framifrå reiseskildringa frå Latin-Amerika, Sudamericana, skriv Kjartan Fløgstad om bolerosar («Disco Sauer»): «først er det ei plage. Ei sann plage. Så blir det ein vane. Musikk og muzak overalt og alltid. Til alle døgnets tider. Så blir det eit behov. Til slutt har du høyrt så mange boleros at du tar til å lura på om du er oppvaksen på ein tropisk bordell. Ikkje eit ord kan bli sagt, ikkje noko som helst kan bli gjort, utan ein smektande sentimental slager i bakgrunnen. Eller rettare sagt: Sentimentalitet heilt usentimentalt framført» (s. 152). Seinare i essayet gir Fløgstad oss eit sublimt døme på dette ved å omsette den verdskjente sangen Bésame, bésame mucho til norsk (sjekk òg versjonar av Elvis Presley og The Beatles på YouTube)

Klin med meg, klin med meg lenge
Som om i natt
Vil bli absolutt siste gang
Klin med meg, klin med meg lenge
Eg fryktar, eg fryktar
At avskilda vil bli lang (s. 153)

Korleis i all verda skal me omsette boleros, tango eller flamenco for å få ein nordmann til «å føle at han er oppvaksen på ein tropisk bordell», korleis kan me overføre alt som ligg i det (tilsynelatande) mest banale ord til eit anna språk? Ord er definitivt ikkje berre ord. Høyr på denne tradisjonelle tangoen «Soledad» framført av flamencosangaren «El Cigala», også kjent som Sjøkrepsen. Eg får gåsehud. Kanskje eg må jobbe litt meir med omsettinga til norsk for at du skal få dei store frysningane?

Einsemd
Det var ein kveld utan stjerner,
Då du gjekk din veg la du berre igjen sorg og elende
Einsemd
Frå den dagen du reiste
Er det berre ei klosterleg stille i landsbyen
Bekkane er tørre
I gatene er det tusen ekko som skrik etter deg utan stans
Einsemd
Kom attende no

Om å ta ein svensk ein i Spania

Maruja er ikkje berre ei halvhysterisk/-feit kvinne med rullar i håret (og chiffonskjerf, ja det stemmer tante Marit!) og stygg morgonkåpe. Det er òg eit kvinnenamn i Spania. Maruja Torres er ein særs oppegåande skribent og samfunnsdebattant. Kvar søndag les eg spalta hennar: «Perdonen que no me levante» i El País. Det siste bidraget hennar  «Hacerse los suecos, jamás» er eit viktig innlegg i integreringsdebatten som pågår over heile dette kriseramma kontinentet. Kanskje kjem eg til å omsette artikkelen til norsk ein av dagane, men som ihuga lingvist med litt over normal interesse for fraseologi MÅ eg berre sjå litt nærmare på uttrykket ho brukar i tittelen før eg klarar å gjere noko anna med livet mitt.

På norsk er det noko som heiter å ta ein spansk ein (ifølgje Norsk Ordbok «bløffe el. foreta seg noe frekt, især for å klare seg ut av en kinkig situasjon»). Spanjolane har på si side uttrykket hacerse el sueco som bokstaveleg omsett tyder «å gjere seg svensk». I overført tyding er det noko slikt som å late som ein ikkje forstår, ikkje få med seg noko. (Ifølgje  Spania sitt Kongelege Språkakademi kjem det frå det latinske ordet soccus (trestamme). Slik eg forstår uttrykket ligg det òg eit element av at ein heller ikkje er så veldig glup når ein gjer seg svensk. Kulturelle stereotypar (spanjolane er nokon skikkelige luringar og svenskane får ikkje med seg noko som helst) kjem att i språkbruken, og er eit forferdeleg spanande forskingsfelt som eg – heldigvis for deg kanskje – ikkje skal gå inn på her.

Eg har alltid trudd at uttrykket kom frå 60-talet då Spania opna diktaturdørene sine for nord-europeiske turistar. Langs Solkysten og andre kystar blei særleg svenske damer i små bikiniar lagt merke til av fyrrige Latin Lovers eller den iberiske machoen som han heiter lokalt. Eit kjenneteikn på den iberiske mannemannen er at han ofte heiter Manolo, er liten av vekst, har ein voldsomt hårete brystkasse og ikkje er spesielt god i engelsk. Som nordisk og blond kvinne har eg ofte måtte ta stilling til dette svenskekomplekset på forskjellige plan gjennom dei tjue åra eg har vore i kontakt med Spania. Det fins til og med ein eigen filmsjanger om fenomenet. Ein klassikar er Manolo La Nuit (1973) (Manolo (!) kva var det eg sa?). Her er mykje interessant historisk stoff og mykje sjølvironi. Eit blikk på Syden frå Syden sjølv.

Som sagt trudde eg uttrykket «å gjere seg svensk» kom frå den tida svenskane og andre turistar kom til spanske strender, tyrefektararenaen og kikka ned i paellagrytene for første gong og virka litt smådumme siden dei ikkje skjønte bæret av Manolo-engelsken, eller spansken for den saks skuld. Men då eg tok til å forske på saka, fann eg ein artikkel av Fernando Álvarez Montalbán som foreles i spansk ved universitetet i Uppsala. Forfattaren presenterer fleire forskjellige teoriar om opphavet til uttrykket. Dette er lesing for spesielt interesserte, eg ser det.

Poenget mitt er at det er kjekt å ta seg litt tid å tenke på alle dei spanande uttrykka me lirer ut or oss kvar dag. Nokon som veit eller har teoriar om kor det å ta ein spansk ein kjem frå?

Blogg på WordPress.com.

Opp ↑

%d bloggarar likar dette: